Afrika keseli sıçanlarının enkazda canlı aramada kullanılması amacıyla bir proje geliştirildi. Tanzanya ve Antalya ayaklı proje dünyada ilk. Ortakları Belçika merkezli sivil toplum kuruluşu APOPE, Türkiye merkezli GEA, Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi ve Muratpaşa Belediyesi…
GEA (Toprak Ana), gönüllülerden oluşan bir arama kurtarma, ekoloji ve insani yardım kuruluşu. 1994’te kurulmuş, merkezi İstanbul Üsküdar’da. 11 şubesi var, biri Antalya’da. GEA ekibi ulusal ve uluslararası bütün felaketlerde arama kurtarma çalışmalarına katılıyor, afet bölgesinde tıbbi ve insani yardımda bulunuyor.
INSARAG (Birleşmiş Milletler Uluslararası Arama Kurtarma Ekipleri Tavsiye Grubu) üyesi olan GEA takımları, bir afet halinde iki saat içinde olay yerine hareket edebiliyor.
GEA Antalya grubu, Muratpaşa Belediyesi’nin sağladığı yerde çalışıyor. Belediye bünyesindeki ilgili personele, arama kurtarma gönüllüsü olmak isteyen ilçe sakinlerine eğitim veriyor.
APOPO, 1990’larda Belçika’da kurulan bir başka sivil toplum kuruluşu. Kısa adı olan APOPO, (Hollandaca) ‘‘Anti-Persoonsmijnen Ontmijnende Product Ontwikkeling’’ sözcüklerinin ilk harflerinden oluşuyor. Türkçe anlamı ‘‘Kara Mayınlarına Karşı Tespit Ürünü Geliştirme’' demek.
Koku alma duyusu yüksek olan köpekler ile Afrika keseli sıçanlarını (Cricetomys gambianus) kara mayınlarının tespitinde kullanmak üzere eğitiyor. Belçika devletinin araştırma ve hibe desteğiyle "Algılama Fareleri Teknolojisi" konseptini geliştirmek üzere bir Ar-Ge kuruluşu olarak çalışmalarına başlamış. Aldığı uluslararası yardımlarla araştırmalarını sürdürüyor.
Eğittikleri farelerin mayın bulmadaki yüksek başarısı üzerine, bu fareleri tüberküloz tespitinde kullanmak üzere bir başka proje hazırlanıyor. Araştırmalar yine başarıyla sonuçlanıyor. ‘‘Kahraman fareler’’le (HeroRAT’s) tüberküloz mikrobu çok hızlı ve daha isabetli teşhis ediliyor.
Bu çalışmalardan haberdar olan GEA yöneticileri, ‘‘kahraman fareler’’in enkazdaki arama kurtarmalarda da kullanılabileceğini düşünerek APOPO ile iletişime geçiyor. Görüşmeler sonunda ortak proje geliştiriliyor.
Projeye göre, yüksek koku alma duyusuna sahip Afrika keseli sıçanları, insan kokusuna yoğunlaşacak şekilde eğitiliyor. Sırtlarına çanta şeklinde GPS ve kamera yüklenip boyunlarına mini çan takılarak enkaza bırakılıyor; yolculukları anlık olarak ekranlardan izleniyor. Fareler insana ulaştıklarında boyunlarındaki çanı çekerek sinyal veriyor. Sonra da eğitimde alıştıkları ödülü yemek için geri dönüyor.
GEA ve APOPO’nun projesine Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi ile Muratpaşa Belediyesi de katılıyor. Fakülte bilimsel destek veriyor. İnovasyon çalışmalarını önemseyen, bu amaçla merkez kurmuş olan Muratpaşa belediyesi de bu yenilikçi çalışma için eğitim alanı sağlıyor.
‘‘Kahraman farelerin’’ arama kurtarmada kullanılma projesi dünyada bir ilk. Proje, Muratpaşa’daki GEA merkezinde yapılan toplantıyla tanıtıldı, sorular yanıtlandı. İsteyen herkes aklına takılan her hususu sordu.
Projenin maliyeti de sorular arasındaydı. APOPO temsilcisi ve proje sorumlusu Nörobilimci Dr. Danielle Giongrosso, çalışmanın çok boyutlu olduğunu, o nedenle kesin bir rakam veremeyeceğini söyledi.
Toplantıdan sonra, kahraman farelerin barınma ve eğitim merkezi gezildi. Türkiye’ye getirilen altı farenin bakım ve eğitim merkezi, üç konteyner ile alana yayılmış yıkıntı atıklarından oluşuyor.
Haber yerel ve ulusal tüm medyada geniş yer buldu. Hemen hepsinde de projenin ilk ve umut verici olması anlatıldı. Bir sitede genelin aksine şöyle deniliyor:
‘‘Muratpaşa Belediyesi’nin ‘Kahraman Fareler’ projesi, afet hazırlığı gerekçesiyle hayata geçirilirken, ilçedeki çöp toplama, yol ve altyapı sorunları vatandaşların tepkisini çekiyor. Afet hazırlığı bahanesiyle milyonlarca liranın harcanmasını eleştiren mahalle sakinleri, harcanan bütçenin şeffaf şekilde açıklanmasını ve önceliğin temel hizmetlere verilmesini talep ediyor.’’
Muratpaşa’da oturan, emlak vergisi veren, toplantıyı izleyen, belediye üzerindeki sıkı denetimi bilen biri olmasam; belediyenin projeye destek konteynerleri ve iç donanımlarını görmesem, projenin insan hayatı için önemini bilmesem, susup oturacağım da olmuyor.
Yeni tanıtılan projeye kim, ne zaman tepki göstermiş? Hangi milyon, nereye harcanmış? İlçe belediyesinin sorumluluğundaki hangi altyapıda sorun varmış da giderilmemiş? Somut hiçbir şey yok. İddialar tam bir kara propaganda yalanı.
Acaba, enkazda can aramaya hazırlanan Afrika keseli sıçanlarını kimler, neden kıskandı?
