Tarım yazarı Ergin Kahveci’nin kimyasal gübre verilerine ilişkin kapsamlı analizine göre Türkiye’de 2025 yılında kullanılan toplam kimyasal gübre miktarı bir önceki yıla göre azalmasına rağmen maliyetlerde sert artış yaşandı. Özellikle savaş etkisiyle hızlanan fiyat yükselişleri, çiftçinin en fazla kullandığı 5 temel gübre kaleminde milyarlarca liralık ek yük oluşturdu. Veriler, üretimde maliyet baskısının giderek arttığını ortaya koyuyor.
Kimyasal gübre kullanımı 2025’te düştü
Analize göre Türkiye’de toplam kimyasal gübre kullanımı 2024 yılında 6.983.738 ton seviyesinde gerçekleşirken, 2025 yılında 6.546.693 ton olarak hesaplandı. Buna göre kullanım miktarı 484.086 ton azaldı ve düşüş oranı %6,26 oldu.
Tüketimde yaşanan bu gerilemeye rağmen maliyetlerin artması, gübre fiyatlarındaki yükselişin üretici üzerindeki baskıyı artırdığını gösteriyor.
Kullanımın yaklaşık %70’i 5 gübre çeşidinden oluşuyor
2025 yılı verilerine göre kullanılan kimyasal gübrenin yaklaşık %70-71’i 5 temel ürün grubundan oluştu. Çiftçilerin en fazla tercih ettiği gübreler ve kullanım payları şöyle:
- Amonyum Sülfat (%21) → %11,2
- Kalsiyum Amonyum Nitrat (%26) → %11,4
- 20.20.0 Kompoze (NP) → %10,8
- Üre (%18-46) → %28,32
- Diamonyum Fosfat (DAP) → %8,39
Bu tablo, tarımsal üretimde belirli gübre türlerine olan yüksek bağımlılığı ortaya koyuyor.
5 gübre kaleminde maliyet 23,3 milyar TL arttı
Ortalama ton fiyatlarına göre yapılan hesaplamada 2024 yılında söz konusu 5 gübrenin toplam değeri yaklaşık 68,54 milyar TL olarak hesaplandı.
2025 yılında ise aynı gübrelerin ortalama değeri yaklaşık 91,891 milyar TL’ye yükseldi.
Toplam artış 23,351 milyar TL olurken artış oranı %34 olarak gerçekleşti. Kullanım miktarı azalmasına rağmen toplam maliyetin artması dikkat çekti.
Toplam gübre maliyeti 137,7 milyar TL seviyesinde
Türk Tarım Platformu tarafından yapılan hesaplamaya göre 2024 yılında kimyasal gübreler, organomineraller, sıvı gübreler, çiftlik gübreleri, organik gübreler ve toprak düzenleyiciler dahil toplam gübre maliyeti yaklaşık 137,718 milyar TL oldu.
Bu tutarın toplam maliyetler içindeki payı %3 olarak hesaplandı.
Aynı yıl çiftçilerin en çok kullandığı 5 gübrenin referans fiyatlar üzerinden toplam değeri ise 78,41 milyar TL olarak hesaplandı ve toplam içindeki payı %57 oldu.
2024-2025 döneminde gübre fiyatları hızla yükseldi
Çiftçilerin en fazla kullandığı 5 gübrenin ortalama yıllık fiyatlarına göre artış oranları şöyle gerçekleşti:
- Amonyum Sülfat (%21) → %30,2
- Kalsiyum Amonyum Nitrat (%26) → %35,5
- 20.20.0 Kompoze (NP) → %40,1
- Üre (%18-46) → %56,7
- Diamonyum Fosfat (DAP) → %43,3
En yüksek fiyat artışı Üre gübresinde görüldü.
2026’nın ilk aylarında fiyat artışı sürdü
Ocak 2026 ile 2 Nisan 2026 tarihleri arasındaki ortalama fiyat değişim oranları şu şekilde hesaplandı:
- Amonyum Sülfat (%21) → %37
- Kalsiyum Amonyum Nitrat (%26) → %31,4
- 20.20.0 Kompoze (NP) → %11,2
- Üre (%18-46) → %22,9
- Diamonyum Fosfat (DAP) → %8,95
Bu veriler 2026 yılının ilk aylarında fiyat artışının devam ettiğini ortaya koyuyor.
Nisan 2025 – Nisan 2026 döneminde artış daha da yükseldi
Bir yıllık döneme bakıldığında artış oranları daha yüksek seviyelere ulaştı:
- Amonyum Sülfat (%21) → %68,7
- Kalsiyum Amonyum Nitrat (%26) → %60,9
- 20.20.0 Kompoze (NP) → %49,9
- Üre (%18-46) → %67,2
- Diamonyum Fosfat (DAP) → %47,7
Bu tablo gübre fiyatlarında yıllık bazda güçlü artış yaşandığını gösteriyor.
Savaş öncesi dönemde de artış dikkat çekti
Nisan 2025 ile Şubat 2026 arasındaki 11 aylık savaş öncesi dönemde fiyat değişim oranları şu şekilde hesaplandı:
- Amonyum Sülfat (%21) → %26,2
- Kalsiyum Amonyum Nitrat (%26) → %25,1
- 20.20.0 Kompoze (NP) → %36,6
- Üre (%18-46) → %36,6
- Diamonyum Fosfat (DAP) → %36,7
Bu veriler savaş öncesinde de fiyatların yükseliş trendinde olduğunu ortaya koyuyor.
Savaş etkisi fiyatlara kısa sürede yansıdı
Şubat 2026 ile Nisan 2026 döneminde ortalama fiyat artışları şu şekilde gerçekleşti:
- Amonyum Sülfat (%21) → %33,6
- Kalsiyum Amonyum Nitrat (%26) → %28,6
- 20.20.0 Kompoze (NP) → %9,7
- Üre (%18-46) → %22,4
- Diamonyum Fosfat (DAP) → %8
3 aylık kısa bir dönemde gerçekleşen artışların yıllık artışların önemli bölümünü oluşturduğu görüldü.
Amonyum Sülfat ve Kalsiyum Amonyum Nitrat için yıllık artışın yaklaşık yarısının 3 ayda gerçekleştiği hesaplandı.
20.20.0 Kompoze gübrede yıllık artışın yaklaşık beşte biri kısa sürede oluştu.
Üre gübresinde yıllık artışın yaklaşık üçte biri kısa dönemde gerçekleşti.
DAP gübresinde ise yıllık artışın yaklaşık beşte biri 3 ay içinde tamamlandı.
Desteklerin erken ödenmesi önerildi
Analizde 2024-2026 dönemindeki fiyat artışlarının enflasyon verileri ile birlikte değerlendirildiğinde yüksek seviyede olduğu vurgulandı. Savaş öncesinde de küresel artışlara göre dikkat çekici bir yükseliş yaşandığı ifade edilirken savaş sonrası artışların küresel ortalamalara yakın olduğu belirtildi.
Hürmüz Boğazı lojistik avantajı ve Tarım Kredi’nin İran’daki gübre fabrikası gibi faktörlerin maliyetleri dengeleyebilecek unsurlar olduğu ifade edildi.
Çözüm önerileri arasında:
- 2026 bütçesinde yer alan yaklaşık 130 milyar TL tarımsal destekleme ödemelerinin Haziran ayına kadar yapılması
- Büyükşehir belediyelerinin mazot, gübre, tohum ve mevsimlik işçi desteklerine odaklanması
- ESK, ÇAYKUR ve TMO’nun küçük çiftçilere ürün ön alım sözleşmeleri ile ayni destek sağlaması
- Mazot, gübre ve işçilik desteklerinin üretim sürecinde verilmesi
- Hasat mekanizasyonu kiralama modellerinin yaygınlaştırılması
önerileri yer aldı.
