2026’nın ilk çeyreğinde Orta Doğu’daki jeopolitik gerilim, küresel havacılık sektöründe maliyet şokuna yol açtı. ABD ve İsrail’in, müzakerelerin ortasında, 28 Şubat’ta İran’a saldırı başlatması, özellikle Hürmüz Boğazı çevresindeki tanker güvenliğini tehdit etti. Brent petrol fiyatları kısa sürede %40-50 yükselerek varil başına 107 dolar seviyesine yaklaştı.
Ancak asıl sert etki jet yakıtında görüldü. Sektör verilerine göre jet yakıtı fiyatları yaklaşık iki katına çıkarak varil başına 197 dolara ulaştı. Havayolu maliyetlerinin %20-40’ını oluşturan yakıt giderlerindeki bu sıçrama, şirketleri hızla aksiyon almaya zorladı.
Havayolları fiyat artışı ve kapasite kesintileri yapıyor
Küresel ölçekte birçok havayolu şirketi, artan maliyetleri dengelemek için fiyat artışları, ek ücretler ve kapasite kesintileri uygulamaya başladı:
- Cathay Pacific: 1 Nisan’dan itibaren uzun menzil uçuşlarda yakıt ek ücretini %34 artırdı.
- SAS Scandinavian Airlines: Nisan ayında ~1.000 uçuş iptal, kısa ve uzun menzilde ciddi fiyat artışları.
- Qantas: Avrupa hatlarında doluluk yüksek, bilet fiyatları yukarı yönlü revize edildi.
- Air India / Air India Express: İç ve dış hatlarda kademeli yakıt ek ücretleri uygulandı.
- Air France-KLM: Uzun menzil ekonomi sınıfı biletlerde ortalama 50 euro artış.
- Thai Airways: Fiyatlar %10-15 yükseldi, erken rezervasyon öneriliyor.
- Air New Zealand: 1.100 uçuş iptal, 44.000’den fazla yolcu etkilendi.
- SunExpress: Türkiye–Avrupa hatlarında geçici yakıt ek ücreti uygulaması başladı.
- United Airlines: Karlı olmayan hatlarda kapasite kesintisine gidiyor.
- T’way Air (Güney Kore): 16 Mart’ta kriz yönetimi başlattı.
- Asiana Airlines: Maliyetleri yeniden yapılandırma sürecine girdi.
Artan maliyetler sadece fiyatlara değil, operasyonel yapıya da yansıyor. Dubai, Doha ve Abu Dabi gibi hub’lar riskli bölge olarak görülüyor; uçuş rotaları uzuyor ve bazı hatlarda kapasite daralıyor. Özellikle Asya–Avrupa koridorunda doluluk oranları yükselirken bilet fiyatları da artıyor. Rusya–Türkiye uçuşlarında yakıt ek ücreti alınmaya başlandı.
Avrupa Birliği’nden enerji tasarrufu çağrısı
AB, İran krizinin tetiklediği enerji şokuna karşı hükümetlerin yanı sıra doğrudan vatandaşları da hedef alan tasarruf çağrısı yaptı. Avrupa Komisyonu, evden çalışmanın yaygınlaştırılması, bireysel araç kullanımının azaltılması ve uçuşların sınırlandırılması öneriyor. AB Enerji Komiseri Dan Jørgensen, enerji piyasalarında kısa vadede kalıcı bir normalleşmenin beklenmediğini vurguladı.
Uluslararası Enerji Ajansı tavsiyelerine atıf yapan Jørgensen, özellikle dizel ve jet yakıtı tüketiminin düşürülmesinin kritik olduğunu belirtti. Bu mesaj, Avrupa çıkışlı turizm talebinde olası düşüş ve havayollarında ek maliyet baskısı riskine işaret ediyor.
Sektör perspektifi ve gelecek riskler
Enerji fiyatlarının orta vadede yüksek kalma ihtimali, havayollarının yakıt hedge stratejilerini yeniden gözden geçirmesine ve daha kârlı hatlara odaklanmasına yol açıyor. Büyük taşıyıcılar hedge avantajıyla görece daha dayanıklı kalırken, düşük maliyetli ve küçük ölçekli oyuncular yüksek risk altında bulunuyor.
Tüm maliyet baskısına rağmen yolcu talebinde belirgin bir düşüş yaşanmıyor, ancak uzun vadede kapasite daralması, artan fiyat hassasiyeti ve jeopolitik belirsizlik sektörde dalgalanmanın süreceğine işaret ediyor. Avrupa’dan gelen enerji tasarrufu çağrıları, turizm ve havacılık sektörlerinde daha temkinli planlama ve talep yönetiminin önemini artırıyor.
