Antalya’nın Alanya ilçesine yaklaşık 20 kilometre uzaklıktaki, Akdeniz’e bakan dik bir yamaç üzerinde yer alan Syedra Antik Kenti’nde kazı çalışmaları sürüyor. Çalışmalar sırasında kentin en büyük konutlarından birinde yaklaşık 15 metrekare büyüklüğünde, geometrik ve çiçek motifleriyle süslenmiş bir zemin mozaiği gün yüzüne çıkarıldı.
Mozaiğin MS 4 ile 6. yüzyıllar arasına tarihlendiği değerlendiriliyor. Oldukça iyi korunmuş halde bulunan mozaiğin en dikkat çekici özelliği ise üzerinde yer alan Antik Yunanca yazıtlar oldu.
Kazı ekibine göre mozaiğin giriş kısmında bulunan yazıda “kıskananlar çatlasın” anlamına gelen bir ifade yer alıyor. Yazının ilk kelimesi “kıskançlık” ya da “kıskanan”, ikinci kelime ise “çatlayan, patlayan” anlamına geliyor. Bu ifade günümüzde de kullanılan “kıskanan çatlasın” deyiminin antik bir karşılığı olarak değerlendiriliyor.
Aynı evde bir de “güle güle kullan” mesajı
Mozaiğin orta bölümünde ise başka bir yazıt daha bulunuyor. Bu yazının “güle güle kullan” ya da “şansla kullan” anlamına geldiği belirtiliyor.
Kazı Başkanı Doç. Dr. Ertuğ Ergürer, yaklaşık 1.500 yıl önce yapılmış bir konutun girişinde bu ifadeyle karşılaşmanın ekip için büyük sürpriz olduğunu söyledi.
Antik dönemde nazardan korunma yöntemi
Uzmanlara göre bu tür yazılar antik çağda Doğu Akdeniz’de oldukça yaygındı. Evlerin girişine yerleştirilen bu ifadeler, kötü gözden yani nazardan korunmak amacıyla kullanılıyordu.
Yunanca “phthonos” (kıskançlık, nazar) kelimesini içeren benzer yazıtlar, Antakya, Zeugma ve Kıbrıs gibi birçok Roma ve Geç Antik Çağ yerleşiminde de mozaiklerde görülüyor.
Bu tür yazılar apotropaik, yani kötülüğü uzaklaştırıcı bir anlam taşıyordu. Evin eşiğine yerleştirilen yazı, içeri giren herkese yönelik bir uyarı ve koruma mesajı olarak düşünülüyordu.
500 yıl boyunca kullanılan büyük bir konut
Mozaiğin bulunduğu yapı Syedra’nın en büyük konutlarından biri olarak değerlendiriliyor. Üç katlı olduğu düşünülen yapı, merkezi bir avlu etrafında düzenlenmiş çok sayıda odadan oluşuyor.
Araştırmalara göre bu konut MS 2. yüzyıldan 7. yüzyıla kadar yaklaşık 500 yıl boyunca kullanıldı. Bu süreçte ev sahipleri değişti, yeni bölümler eklendi ve yapı farklı dönemlerde yeniden düzenlendi.
Mozaiğin günümüze kadar iyi korunmasının nedeni de bu değişimler oldu. Daha sonraki dönemlerde giriş bölümünün üstünün kapatılması sayesinde mozaik doğal aşınmadan ve yağmacılardan korunarak günümüze ulaşabildi.
Kazı ekibinde yer alan konservatör-restoratör Selma Yağcı, mozaiğin genel durumunun iyi olduğunu, gerekli noktalarda bordür uygulaması ve derz dolgusu yapılarak yüzey koruyucularla güçlendirildiğini belirtti.
Antik kentin bir diğer özelliği: Zeytinyağı üretimi
Syedra Antik Kenti yalnızca mozaikleriyle değil, antik dönemdeki zeytinyağı üretimiyle de dikkat çekiyor.
Kazılarda şimdiye kadar 20’ye yakın zeytinyağı işliği ortaya çıkarılırken, kent genelinde 100’den fazla üretim atölyesi tespit edildi. Bu durum Syedra’nın antik çağda güçlü bir üretim ve ticaret merkezi olduğunu gösteriyor.
Uzmanlara göre kentte üretim alanları yerleşimin dışında değil, doğrudan yaşam alanlarının içinde bulunuyordu. Birçok yapının alt katlarında zeytinyağı işlikleri ve üretim alanları, üst katlarında ise konutlar yer alıyordu.
Kazılar devam ediyor
Syedra Antik Kenti’ndeki kazılar, Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın “Geleceğe Miras Projesi” kapsamında 2019 yılından bu yana Alanya Alaaddin Keykubat Üniversitesi tarafından yürütülüyor. Kazı çalışmalarının ilerleyen süreçte kentin yaşam kültürü ve ekonomisine dair yeni bulgular ortaya çıkarması bekleniyor.
