Antalya'nın Selçuklu Sultanı 1. Gıyaseddin Keyhüsrev tarafından 5 Mart 1207’de fethedilmesinin 819’uncu yılı kapsamında Antalya Olgunlaşma Enstitüsü önemli bir kültürel miras projesini hayata geçirdi. Selçuklu sanatının en değerli tekstil örneklerinden biri olan kemha ipek kumaşlar, yapılan uzun araştırmaların ardından yeniden dokunmaya başlandı.
Enstitü, dünya müzelerinde bulunan Selçuklu kumaşlarını inceleyerek belirlediği 9 farklı deseni birebir analiz edip yeniden üretme çalışmalarına başladı.
5 yıllık araştırmanın ürünü
Antalya Olgunlaşma Enstitüsü Müdürü Emine Erkal, Selçuklu kumaşları üzerine yaklaşık 10 yıldır araştırma yürüttüklerini belirterek, projede önemli bir aşamaya gelindiğini söyledi.
Erkal, yapılan çalışmalar hakkında şu bilgileri verdi:
“9 adet Selçuklu kumaş deseni birebir analiz edilerek günümüze uyarlandı. En kısa zamanda ipek dokuma atölyemizde tam teçhizatlı birebir dokumalara başlayacağız. Şu anda deneme niteliğinde dokumalarımız başladı. Bu ürünler 5 yıllık araştırmanın sonucunda ortaya çıktı. Kemha-i Antalya adıyla çıktı. Zaten Selçuklu dönemindeki ismi de budur.”
800 yıllık adıyla marka başvurusu
Projenin yalnızca bir kültür çalışması değil aynı zamanda bir marka projesi olduğunu da vurgulayan Erkal, kemha kumaşları için marka tescili ve tasarım tescili başvurusu yapıldığını açıkladı.
Erkal, “800 yıl önceki ismiyle marka başvurusunu yaptık. Tasarım tescil başvuruları da gerçekleştirildi. Bu süreç tamamlandığında halkımız bu kumaşlara ulaşabilecek. Tasarımcılarımızla da paylaşacağız. Bu desenler özel giysilerden ev tekstiline, hatta bilgisayar oyunlarına kadar farklı alanlarda kullanılabilecek” dedi.
Selçuklu’nun ihtişamını yansıtıyor
Enstitünün Ar-Ge biriminde görev yapan sanat tarihçisi Semiha Aleyna Ergezer, Selçuklu dönemindeki ipek dokuma geleneğini anlamak için kapsamlı bir araştırma yürüttüklerini söyledi.
Ergezer, kemha kumaşlarının en önemli özelliğinin ipek üzerine altın ve gümüş ipliklerle işlenmiş desenler olduğunu belirterek şöyle konuştu:
“Selçuklu'nun ihtişamını yansıtan bir kumaş türü. Hükümdarlık görkemini temsil ediyor. Bu nedenle geleceğe taşınması gereken çok önemli bir kültürel miras.”
Dünya müzelerindeki örnekler incelendi
Araştırma sürecinde Avrupa ve ABD’de bulunan Selçuklu kumaş örnekleri incelendi. Çalışmada özellikle New York’taki Metropolitan Museum of Art, Lyon Tekstil Müzesi, Berlin Dekoratif Sanatlar Müzesi, Almanya’daki Aziz Servatius Kilisesi Hazinesi ve Kopenhag Davids Samling koleksiyonu gibi önemli koleksiyonlardan yararlanıldı.
Bu koleksiyonlardaki kemha kumaşlar teknik yapı, kompozisyon ve sembolik dil açısından karşılaştırmalı olarak analiz edildi.
Kemha: gücün ve ihtişamın dokuması
Orta Çağ’ın en görkemli dokumalarından biri olarak kabul edilen kemha kumaşlar, ipek çözgü ve atkı üzerine altın ve gümüş tellerle işlenen motifleriyle dikkat çekiyor.
Selçuklu sanatında kemha kumaşlarda sıkça kullanılan figürler arasında çift başlı kartal, aslan, ejder, şahin ve at motifleri yer alıyor. Bu figürler yalnızca süsleme değil; hükümdarlık ideolojisini, askeri gücü ve aristokrat kimliği temsil eden semboller olarak değerlendiriliyor.
Saray çevresinde kullanılan kemha kumaşlar, aynı zamanda diplomatik hediyelerde yer alıyor ve dönemin ekonomik sisteminde önemli bir değer olarak kabul ediliyordu.
