Peki eşel mobil sistemi nedir, nasıl çalışır ve vatandaşın cebine nasıl yansıyacak?
Eşel mobil sistemi nedir?
Eşel mobil sistemi, akaryakıt fiyatlarındaki artışın doğrudan tüketiciye yansımaması için kullanılan bir vergi dengeleme mekanizmasıdır.
Bu sistemde temel mantık şu şekilde işler:
- Petrol fiyatı veya döviz kuru yükselirse,
- Devlet akaryakıttan aldığı Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) tutarını düşürür,
- Böylece zam pompaya tam olarak yansımaz.
Yani artışın bir kısmını vatandaş yerine devlet üstlenmiş olur.
Sistem neden yeniden devreye alındı?
2026’da sistemin yeniden uygulanmasının arkasında birkaç kritik neden var:
- Orta Doğu’daki jeopolitik gerilimler
- Brent petrol fiyatlarında hızlı yükseliş
- Enflasyon baskısını sınırlama ihtiyacı
Hükümet, akaryakıt zamlarının zincirleme şekilde tüm fiyatları artırmasını önlemek için bu adımı attı.
Nasıl uygulanacak?
Yeni düzenlemeye göre eşel mobil sistemi şu şekilde işleyecek:
1. Zam geldiğinde
- Akaryakıt maliyeti artarsa,
- Bu artışın %75’ine kadar olan kısmı ÖTV’den karşılanacak
- Sadece kalan %25’lik bölüm pompaya yansıyacak
📌 Örnek:
- 10 TL zam gelirse →
- 7,5 TL’si vergiden düşülür
- 2,5 TL’si tüketiciye yansır
2. Fiyatlar düştüğünde
- Petrol fiyatı düşerse,
- Daha önce indirilen ÖTV tekrar artırılır
- Böylece devlet kaybettiği vergi gelirini geri toplar
3. Üst sınır (kritik detay)
- ÖTV indirimi belirli bir seviyeye kadar yapılabilir
- Eğer vergi sıfırlanırsa,
👉 bundan sonraki zamlar doğrudan pompaya yansır
Hangi ürünleri kapsıyor?
Sistem şu ürünlerde uygulanıyor:
- Benzin
- Motorin (dizel)
- LPG (otogaz)
- Propan ve bütan
Vatandaş için ne anlama geliyor?
Eşel mobil sistemi sayesinde:
✔ Akaryakıt zamları daha yavaş hissedilir
✔ Enflasyon artışı sınırlanır
✔ Kısa vadede bütçe rahatlatılır
Ancak:
❗ Devlet vergi gelirinden feragat eder
❗ Uzun vadede sürdürülebilirliği tartışmalıdır
Uzmanlara göre kritik risk
Ekonomistler, sistemin kısa vadede etkili olsa da şu riske dikkat çekiyor:
- ÖTV tamamen sıfırlanırsa sistem “çalışamaz hale” gelir
- Bu durumda tüm zamlar doğrudan fiyatlara yansır
Nitekim geçmişte sistem bu nedenle kaldırılmıştı.
Sonuç
Eşel mobil sistemi, akaryakıt fiyatlarındaki dalgalanmaları yumuşatmayı amaçlayan geçici bir “tampon mekanizma” olarak yeniden devreye alındı.
Kısa vadede vatandaşın cebini koruyan bu uygulama, uzun vadede ise kamu maliyesi üzerindeki yük nedeniyle tartışılmaya devam edecek.