Uluslararası Zeytin Konseyi’nin (UZK) son verileri, Türkiye’nin zeytin ve zeytinyağı üretiminde dünya liderleri arasına yükseldiğini, buna karşın iç tüketimde ciddi bir gerileme yaşandığını ortaya koydu. Artan maliyetler ve enflasyon, zeytini sofradan uzaklaştırdı.
Üretimde zirve, tüketimde dip
UZK verilerine göre Türkiye, 750 bin tonluk zeytin üretimiyle Mısır ve İspanya’yı geride bırakarak dünyada ilk sıraya yükseldi. Zeytinyağı üretiminde ise İtalya’yı geçerek İspanya’nın ardından dünyanın en büyük ikinci üreticisi oldu.
Ancak bu tablo, iç tüketime yansımadı. Türkiye, zeytinyağı tüketiminde Akdeniz ülkelerinin oldukça gerisinde kaldı.
Kişi başı tüketimde Türkiye son sıralarda
Verilere göre kişi başı yıllık zeytinyağı tüketimi;
-
Yunanistan’da yaklaşık 20 litre,
-
İspanya’da 14 litre,
-
İtalya’da 12 litre,
-
Arnavutluk’ta 9 litre,
-
Portekiz’de 8 litre,
-
Cezayir’de 7 litre,
-
Fas, Mısır ve Suriye’de 4 litre,
-
Türkiye’de ise yalnızca yaklaşık 2 litre seviyesinde kaldı.
Uzmanlara göre tüketimdeki bu düşüşte alışkanlık ve kültürel farklar etkili olsa da asıl belirleyici unsur gelir düzeyi oldu.
Zeytinyağı lüks tüketime dönüştü
Türkiye’de artan enflasyon ve düşük gelir nedeniyle zeytinyağı geniş kesimler için ulaşılamaz bir ürün haline geldi. Dar gelirli aileler, yüksek fiyatlar nedeniyle ayçiçeği yağı başta olmak üzere daha ucuz bitkisel yağlara yöneliyor.
Asgari ücretli alamıyor
İspanya’da asgari ücretli bir işçi maaşının yaklaşık yüzde 0,4’üyle 1 litre zeytinyağı alabilirken, Yunanistan’da bu oran yüzde 1 civarında. Türkiye’de ise 1 litre zeytinyağı için asgari ücretin yaklaşık yüzde 3’ü gerekiyor.
Elektrik, yakıt ve diğer girdi maliyetlerindeki artış, aracı firmaların kâr payları ve uluslararası fiyat belirleyicilerin etkisiyle zeytin ve zeytinyağı fiyatları yükselirken, yurtiçindeki alım gücü hızla geriliyor.
Sofralık zeytinde de tablo değişmiyor
UZK verilerine göre kişi başı sofralık zeytin tüketimi;
-
Cezayir’de 6,8 kilogram,
-
Suriye’de 4,6 kilogram,
-
Mısır’da 4,5 kilogram,
-
İspanya’da 3,8 kilogram,
-
Türkiye’de ise 3,3 kilogram olarak kaydedildi.