Ekonomim yazarı Şeyda Uyanık’ın haberine göre, TÜİK’in 2022 ve 2025 verileri karşılaştırıldığında Türkiye’de hem tütün hem de alkol kullanım oranlarında artış gözleniyor. Özellikle tütün kullanımındaki yükseliş, yoksulluk riski altında olan ve olmayan gruplarda benzer eğilim göstermesi açısından dikkat çekiyor.
Tütün kullanımında artış
TÜİK verilerine göre 2025 yılında hiç tütün mamulü kullanmayanların oranı yüzde 68,1 olarak kaydedildi. Bu oran 2022’de yüzde 70 seviyesindeydi. Böylece üç yılda tütün kullanımı artış gösterdi; bugün yaklaşık her 10 kişiden 3’ü tütün ürünü kullanıyor.
Her gün tütün kullandığını belirtenlerin oranı yüzde 27,7’den 29,1’e yükseldi. Haftalık, aylık ve yılda birkaç kez kullanım oranlarında da sınırlı artışlar görüldü.
Gelir gruplarına bakıldığında ise artışın hem yoksulluk riski altında olanlarda hem de olmayanlarda gerçekleştiği görülüyor. Her gün kullanım oranı, yoksulluk riski altındakilerde yüzde 26’dan 27,1’e; risk altında olmayanlarda ise yüzde 28,4’ten 29,7’ye çıktı. Bu tablo, tütün talebinin gelir esnekliğinin düşük ve bağımlılık etkisinin yüksek olduğuna işaret ediyor.
Alkol tüketiminde daha sınırlı yükseliş
Alkol kullanımında da genel bir artış söz konusu. Hiç kullanmayanların oranı yüzde 90’dan 89,2’ye geriledi. Haftalık, aylık ve yılda en az bir kez tüketim oranlarında küçük artışlar kaydedildi. Günlük kullanım oranı ise yüzde 0,5 ile sabit kaldı.
Yoksulluk riski altında olan grupta alkol tüketimi daha düşük seyrederken, bu grupta hiç kullanmayanların oranı yüzde 95’ten 95,1’e yükseldi. Yoksulluk riski altında olmayanlarda ise hiç kullanmayanların oranı yüzde 87,9’dan 87,1’e geriledi. Artışın daha çok harcanabilir geliri yüksek kesimde yoğunlaştığı görülüyor.
Fiyat ve gelir karşılaştırması
2022–2025 döneminde genel enflasyon yüzde 211 olurken, alkollü içecekler ve tütün ürünlerindeki fiyat artışı yüzde 212 olarak gerçekleşti. Yani bu ürünlerde enflasyonun üzerinde ek bir fiyat şoku yaşanmadı.
Aynı dönemde gelir artışları ise çok daha yüksek oldu. Asgari ücret yüzde 302 artarken, en alt gelir grubunun yıllık fert geliri yüzde 616, en üst gelir grubunun geliri ise yüzde 602 oranında yükseldi.
Bu tablo, fiyat artışlarının genel enflasyonla paralel seyrettiğini; buna karşılık gelir artışlarının daha güçlü gerçekleştiğini gösteriyor. Buna rağmen tüketim davranışında dramatik bir değişim yaşanmadı. Ekonomik baskının, talebi azaltmak yerine bütçe içi payın yeniden dağılımına yol açmış olabileceği değerlendiriliyor.