Türkiye’de emekli aylıkları son dönemin en çok tartışılan başlıkları arasında yer alırken, Dünya Gazetesi yazarı Özgür Erdursun, emeklilerin gelir durumunu sayı ve oranlarla analiz etti. Erdursun’un değerlendirmesine göre ülkede emeklilerin yalnızca yüzde 10’u 25 bin liranın üzerinde aylık alabilirken, büyük çoğunluk düşük gelir bandında sıkışmış durumda.
Dosya bazlı rakamlar gerçeği yansıtmıyor
Erdursun, emekli aylıklarıyla ilgili kamuoyuna açıklanan rakamların çoğunlukla dosya bazlı olduğunu, ancak kişi bazında bakıldığında tablonun çok daha ağır olduğunu vurguluyor. Türkiye’de kendi primleriyle yaşlılık aylığı alan gerçek emekli sayısı 12 milyon 239 bin 971 kişi olarak ifade ediliyor.
Dul, yetim, malul, vazife malulü ve sürekli iş göremezlik geliri alanlarla birlikte SGK’dan aylık alan kişi sayısı 16 milyon 973 bin 753’e ulaşıyor. Ancak dul ve yetim aylıklarının hukuken emekli aylığı olmadığına dikkat çekilerek, bu kişilerin çoğu zaman emekli sayısına dahil edilmesinin tabloyu yanıltıcı hale getirdiği belirtiliyor.
20 bin liranın altında yaşamak zorunda kalanlar
En düşük emekli aylığının 20 bin liraya tamamlanması halinde dosya bazında 4 milyon 917 bin kişinin bu tutarı alacağı ifade ediliyor. Ancak kişi bazında bakıldığında, aynı dosyadan birden fazla kişinin aylık alabilmesi nedeniyle gerçek sayı 5 milyon 722 bin 223’e çıkıyor.
Bu durum, toplam aylık alanların yaklaşık yüzde 34’ünün 20 bin lira ve altında gelirle yaşam mücadelesi verdiğini gösteriyor. Erdursun’a göre her üç emekliden biri bu gelir düzeyinde bulunurken, dul ve yetimler 5 bin, 10 bin ya da 15 bin lira gibi çok daha düşük tutarlarda aylık almak zorunda kalıyor.
Emeklilerin yarıdan fazlası dar gelir bandında
Gelir dağılımı kişi bazında üç ana grupta toplanıyor:
-
20 bin liranın altında aylık alanlar: Yaklaşık 5 milyon 722 bin 223 kişi (yüzde 34)
-
20–25 bin lira arasında aylık alanlar: Yaklaşık 9 milyon 300 bin kişi (yüzde 56)
-
25 bin liranın üzerinde aylık alanlar: Yaklaşık 1 milyon 650 bin kişi (yüzde 10)
Bu tablo, emekli aylıklarının büyük bölümünün alt ve orta gelir bandında yoğunlaştığını ortaya koyuyor.
Ortalama emekli aylıkları tabana yaklaşıyor
Analizde dikkat çekilen bir diğer başlık ise ortalama emekli aylıklarındaki hızlı erime. Resmi verilere göre 2019 yılında en düşük emekli aylığı ile ortalama aylık arasındaki fark yüzde 109 iken, bu oran 2025’te yüzde 24’e, 2026’da ise yüzde 18’e kadar geriledi.
2026 itibarıyla en düşük tamamlanan aylık 20 bin lira olurken, ortalama emekli aylığı 23 bin 551 liraya düştü. Bu tablo, prim gün sayısı ve çalışma süresi farklarının emekli maaşlarına giderek daha az yansıdığını gösteriyor.
Üst gelir dilimi oldukça dar
TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu’nda paylaşılan verilere göre, zam öncesinde 25 bin liranın üzerinde aylık alan emekli sayısı yalnızca 640 bin kişiydi. Yapılan artışlara rağmen bu grubun toplam içindeki payı en fazla yüzde 10 seviyesine çıkabildi.
Kişi bazında derinleşen yoksulluk
Özgür Erdursun’un analizine göre tablo net: Emeklilerin büyük çoğunluğu düşük gelirle yaşam mücadelesi veriyor. Dosya bazlı açıklamalar, kişi bazında yaşanan yoksulluğun gerçek boyutunu tam olarak yansıtmıyor. Rakamlar kâğıt üzerinde sınırlı görünse de, gerçek hayatta çok daha geniş bir kesim geçim sıkıntısı çekiyor.