Bu kış markette domates, hıyar ve patlıcan fiyatlarına şaşıranlar için bilim insanlarından net açıklama geldi. Antalya Tarım İl Müdürlüğü uzmanları ve tarım araştırmacılarına göre yaşanan fiyat artışının nedeni üretici, stokçu ya da dağıtım değil; doğrudan güneş eksikliği. Akdeniz havzasında ilk kez “düşük ışık afeti” olarak tanımlanan meteorolojik süreç, sera üretimini ciddi şekilde etkiledi.
Güneş yoktu, bitki büyümedi
Uzmanlara göre kış aylarında Akdeniz üzerinde yoğunlaşan siklonik sistemler, güneş radyasyonunu kritik seviyenin altına düşürdü. Meteoroloji Genel Müdürlüğü verileri, Antalya’da Ocak ayında 11, Şubat ayında 8 gün olmak üzere toplam 19 gün güneşin bir saatten az görüldüğünü ortaya koydu.
Son 6 yıl ortalamasının 7,2 gün olduğu dikkate alındığında, loş ışık günlerinde yüzde 164’lük artış yaşandı. Üstelik bu dönem, bitkilerin çiçek açma ve meyve tutma sürecine denk geldi.
Yetersiz ışık nedeniyle fotosentez yavaşladı, bitkiler gelişemedi ve meyve dolumu gerçekleşmedi.
Arı da durdu, meyve de
Düşük ışık yalnızca bitki gelişimini değil, tozlaşmayı sağlayan bombus arılarını da etkiledi. Işık seviyesinin düşmesiyle arıların uçuşu azaldı, döllenme gerçekleşmedi.
Buna ek olarak gece sıcaklıklarının düşmesi de üretimi olumsuz etkiledi. Antalya’da Ocak ayı gece sıcaklık ortalamasının 6,9 dereceye kadar gerilemesiyle birlikte meyve gelişiminde bozulmalar görüldü.
Bu süreçte üreticilerin “takoz meyve” olarak adlandırdığı, şekli bozuk ve pazara giremeyen ürünlerde ciddi artış yaşandı.
Üretim arttı ama ürün azaldı
Resmi verilere göre Antalya’da bu sezon dikilen fide sayısı geçen yıla göre yüzde 14,6 artarak 499 milyona ulaştı. Ancak buna rağmen üretimde düşüş yaşandı.
Hal kayıt sistemine göre aynı dönemde domates girişi yüzde 9,4, hıyar girişi ise yüzde 21,6 azaldı. Uzmanlar, bunun temel nedeninin üretim değil, büyüme sürecindeki ışık eksikliği olduğunu vurguladı.
Fiyat artışı rakamlara da yansıdı
Ocak 2026’da domatesin halde fiyatı 51 liraya yükselirken, geçen yıl aynı dönemde bu rakam 22 liraydı. Patlıcan Mart ayında 120 liraya yaklaşırken, hıyar fiyatı Şubat ayında yüzde 124 arttı.
Merkez Bankası verileri de tabloyu doğruladı. Domates, biber, hıyar, kabak ve patlıcan grubunda Ocak ayında yüzde 51,6’lık artış kaydedildi. Bu oran, tarihsel ortalamanın 2,6 katı olarak dikkat çekti.
Sorun sadece Türkiye’de değil
Aynı dönemde İspanya’nın Almería, İtalya’nın Sicilya ve Fas’ın Agadir bölgelerinde de benzer hava koşulları etkili oldu. Akdeniz’in dört büyük sera üretim merkezi aynı anda etkilenince fiyat artışı uluslararası boyuta ulaştı.
Uzmanlardan üç kritik öneri
Araştırmacılar, benzer krizlerin tekrar yaşanmaması için üç önemli adım öneriyor:
-
Güneşlenme düşüşünün resmi afet olarak tanımlanması
-
Seralarda LED aydınlatma desteğinin yaygınlaştırılması
-
Güneşlenme verisine dayalı tarım sigortası sisteminin kurulması
Yeni bir gerçeklik olabilir
Uzmanlara göre geçmiş yıllarda yaşanan bazı kış sezonu fiyat artışlarının da aslında aynı nedene bağlı olup olmadığı araştırılmalı. Meteoroloji verileri ile fiyat hareketlerinin örtüşmesi halinde “düşük ışık afeti”nin periyodik bir risk olduğu ortaya çıkabilir.2025-2026 kış sezonu, tarımın en temel gerçeğini bir kez daha gösterdi: Güneş yoksa üretim de yok. Bunun faturası ise doğrudan market raflarına yansıdı.