Hollanda’da hayat memat meselesi bir araştırma, bu araştırma üzerine başlayan bir tartışma var.
‘‘Hayat memat meselesi’’ dedim; çünkü araştırmanın konusu, ülkedeki kalp şok cihazı AED (automated external defibrillator - otomatik dış defibrilatör)) dağılımı ve cihazlarla ilgili farkındalık.
Araştırma, Hollanda Kalp Vakfı adına yapılmış. Farkındalığın düşük düzeyde, cihaz dağılımının düzensiz ve yetersiz olduğu belirlenmiş.
Tartışma, bu aksaklıkların nasıl düzeltilebileceği üzerine...
Haber sitelerinde ‘‘Hayat kurtaran AED cihazları daha çok varlıklı semtlerde’’ diye başlıklar atıldı. Bazı yerleşim yerlerinde 600-700 kişiye bir AED düşerken, bunun üç katı nüfusa sahip bazı yerleşim yerlerinde hiç AED bulunmadığı yazıldı.
Yanlış anlaşılmasın; merkezi sosyal alanlarda sorun yok, sıradan yerleşim yerlerindeki durum tartışılıyor.
Konuyla ilgili kaynaklarda şu bilgiler yer alıyor:
Hollanda genelinde her hafta yaklaşık 200 kişi dolaşım durması, diğer adıyla kalp durması geçiriyor. Bu da yılda 16 bin kişiyi buluyor. Bu vakaların yaklaşık yüzde sekseni evde meydana geliyor.
Bu yüzden ilk yardım gerektiren durumlarda canlandırma ve AED ile şok uygulaması hayati önem taşıyor, AED’ler de ‘‘hayat kurtaran cihaz’’ olarak nitelendiriliyor.
Çünkü burada ambulanslı ilk yardımın dışında sivil bir yapılanma, bu yapılanmanın omurgasını oluşturan ‘‘HartslagNu’’ adında ulusal canlandırma (ilk yardım) çağrı sistem var.
Kalp krizi ya da kalp durması nedeniyle 112 çağrı merkezi arandığında, sistem hartslagNu.nl adresine kayıtlı gönüllülere kısa mesaj gönderiyor. Bu gönüllüler CPR ve AED kullanımı konusunda eğitim almış, eğitimleri her yıl yenilenen kişilerden oluşuyor. Mağdura bir AED cihazıyla en geç 6 dakikada ulaşabilecek olan gönüllülere mesaj gidiyor.
6 dakika neden önemli?
‘‘İlk 6 dakika içindeki müdahale halinde kalbin yeniden çalışma ve krizi hasarsız atlatma ihtimali yüksek oluyor. 6 dakikalık süre aşıldığında, hastanın hayatta kalma şansı her geçen dakika yüzde 5-10 oranında azalıyor.’’ Hollanda’da ambulansın hastaya ulaşma süresinin ortalama 10-12 dakika olduğu belirtiliyor.
Gönüllü örgütlenmesi ve çağrı sistemi hartslagNu.nl, bu gerçekler ışığında oluşup yapılanmış. Yapı, azami 500 metre yarıçaplı daire içinde en az bir AED cihazı, kalbi duran kişiye bu cihazla müdahale edebilecek, acil müdahale (CPR) eğitimi almış yeterli sayıda gönüllüden oluşuyor.
Bu tartışmaları okuyup bilgi edinirken, ‘‘Türkiye’de durum ne’’ diye baktım. Özellikle de turistik tesisleri merak ettim.
9 Aralık 2025’te, yani geçen yılın sonunda çıkarılan bir yönetmelikle bazı alanlarda ‘‘Taşınabilir Otomatik Şok Cihazı (OED - otomatik eksternal defibrilatör)’’ bulundurma zorunluluğu getirilmiş. Ancak zorunluluğun yerine getirilmesi için 3 yıllık geçiş süreci belirlenmiş.
Örneğin; havalimanları, 10 bin kişi kapasiteli spor tesisleri, büyük AVM’ler, 500 yatak ve üzeri kapasiteli turistik tesislerinde dahil olduğu birinci grup yükümlüler 2026 yılı sonuna kadar bu cihazı edinecekmiş. 100 yatak ve üzeri olan turistik tesislere 2027 yılı sonuna kadar süre tanınmış.
Cihazların fiyatı 10 bin lira ile 75 bin lira arasında değişiyor. 500 yataklı bir otele 50 bin liralık cihazdan 10 tane koysan, otel yılın 6 ayı (180 gün) dolu olsa, yatak başına 5.5 lira maliyet çıkar.
Kültür ve Turizm Bakanı Ersoy, Türkiye turizminin başkenti olarak kabul edilen Antalya’da bir dizi toplantı yaptı. Başka ortamlarda başka toplantılar oldu. Konuşmalarda hep kalite vurgusu öne çıktı; sık sık kaliteden söz edildi. Sektörün ‘‘en prestijli etkinliklerinden QM (Quality Management) Awards’ın 15’inci yıl galası yapıldı, ana tema “The Power of Quality – kalitenin gücü” üzerineydi.
Turizm sektörünün çatı örgütleri üç yıla yayılan zorunluluğu gönüllü olarak öne çekse, kaliteye ‘‘can kurtaran cihazlar’’ da dahil edilse… Hem başka sektörlere önderlik edilir, hem de kıyılarda, korumalı alanlarda hukuku zorlayarak yapılan işlerin yol açtığı ‘‘talancı, tahribatçı turizm’’ imajı silinir.
NOTLAR:
- Bazı internet sitelerinde, Hollanda genelinde 100 bin civarında AED cihazı bulunduğu, yaklaşık 25 binin umuma açık ve 24 saat ulaşılabilir olduğu belirtiliyor. hartslagNu.nl sistemine kayıtlı cihaz sayısı 16 bin, eğitimli gönüllü sayısı 350 bin olarak veriliyor.
- AED (automated external defibrillator - otomatik dış defibrilatör), aniden kalbi duran birine, elektroşok uygulayarak kalbin normal ritmine dönmesini sağlayan, taşınabilir ve kullanımı kolay, hayat kurtarıcı tıbbi cihazdır.
- CPR (kardiyopulmoner resüsitasyon), kalbi duran veya nefes almayan bir kişide kan dolaşımını ve oksijen akışını sürdürmek için yapılan hayat kurtarıcı bir acil müdahaledir.