Daniel, Jo, Caruso, Wagner, Billy ve Kiria… İsimleri ilk bakışta bir masalın kahramanlarını andırıyor olabilir. Ancak bu altı Afrika keseli sıçanı, bir deprem anında enkaz altındaki yaşamla ekipler arasındaki ilk köprü olabilecek. Muratpaşa Belediyesi, afet yönetiminde alışılmışın dışına çıkarak Türkiye’de ilk kez fareleri arama kurtarma çalışmalarına dahil eden projeyi hayata geçirdi.
Afetlere hazırlıkta uzun soluklu bir vizyon
Türkiye’nin bir deprem ülkesi olduğu gerçeğinden hareket eden Muratpaşa Belediyesi, afet yönetimini yalnızca kriz anına değil, afet öncesi hazırlığa odaklanan bir anlayışla yürütüyor. Bilim, eğitim ve paydaş iş birlikleri ekseninde sürdürülen bu çalışmalar, belediyenin afetlere müdahale kapasitesini artırmayı ve toplumun afet bilincini güçlendirmeyi hedefliyor.
Bu kapsamda Muratpaşa Belediyesi ile GEA Arama Kurtarma Derneği arasında ilk iş birliği protokolü 19 Temmuz 2017’de imzalandı. Protokol çerçevesinde dernek şube merkezi olarak kullanılmak üzere 967 metrekarelik bir alan tahsis edildi.
Depremde sahaya yansıyan iş birliği
GEA, bu süreçte Muratpaşalılara kentsel arama kurtarma eğitimleri verdi, belediye personeline yönelik programlar düzenledi ve Muratpaşa Belediyesi adına afet bölgelerinde aktif görev aldı. İş birliğinin sahadaki en somut karşılığı ise 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremleri sırasında görüldü. GEA ekipleri ve belediye personeli afet bölgesinde arama kurtarma çalışmalarında yer aldı.
Deprem sonrasında mahalle afet gönüllülüğü projesi kapsamında başvuru yapan vatandaşlara temel kentsel arama kurtarma eğitimleri verilirken, 21 belediye personeline “Kentsel Arama Kurtarma Eğitmen Eğitimi” uygulandı.
Kahraman fareler için özel alan
Bu birikimin ardından Muratpaşa Belediyesi, afet hazırlık süreçlerini uluslararası bir projeyle ileri taşıdı. Kahraman Fareler Projesi’nin Türkiye’de uygulanabilmesi amacıyla, mevcut tahsisli alanın yanında yer alan 3 bin 200 metrekarelik yeni alan, 4 Ekim 2024 tarihli ve 217 sayılı Belediye Meclisi kararıyla projeye tahsis edildi.
Belçika merkezli APOPO kuruluşu ile yürütülen proje kapsamında 5 erkek ve 1 dişi olmak üzere 6 Afrika keseli sıçanı Muratpaşa’ya getirildi. Yaklaşık 10 yıl ömre sahip olan bu fareler, 2 yıllık yoğun bir eğitim sürecinin ardından arama kurtarma operasyonlarında görev alacak.
En dar boşluklara giriyor, riski artırmıyorlar
Afrika keseli sıçanları;
-
En dar enkaz boşluklarına hızla erişebiliyor,
-
Güçlü koku alma yetenekleriyle yaşam belirtisini kısa sürede tespit edebiliyor,
-
Hafif yapıları sayesinde ikincil çökme riskini tetiklemeden güvenli arama yapılmasına olanak sağlıyor.
Eğitimleri sırasında enkazdaki yiyeceklere odaklarını kaybetmemeleri için özel olarak çalıştırılan fareler, kedi ve köpeklere karşı kendilerini koruyabilecek şekilde de eğitildi.
Canlıyı buluyor, sinyal veriyor, geri dönüyorlar
Kahraman fareler enkaza girdiklerinde bir canlıya ulaştıklarında, sırtlarındaki GPS sinyali gönderen özel çantadaki ipleri çekerek arama kurtarma ekiplerine işaret veriyor. Ardından eğitmenlerin ve ekiplerin geri çağıran sesini duyarak enkazdan çıkıyorlar. Böylece ekipler, yaşam belirtisinin bulunduğu noktaya hızla yönlendiriliyor.
Antalya için öncü ve tamamlayıcı bir model
Deprem riski taşıyan Antalya için proje, arama kurtarma süreçlerinde yenilikçi, bilim temelli ve tamamlayıcı bir model sunuyor. Muratpaşa Belediyesi, inisiyatif alarak başlattığı bu projeyle Türkiye’de yerel yönetimlerin afetlere hazırlıkta üstlenebileceği rolün de sınırlarını genişletiyor.
Projenin tanıtım toplantısında GEA Arama Kurtarma Derneği Antalya Takımlar Lideri Erkan Ataker ile Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dekan Yardımcısı Doç. Dr. Engin Yenice, sistemin operasyonel ve bilimsel boyutlarına ilişkin değerlendirmelerde bulundu.